Figurki „Wenus” ze stanowiska Wilczyce 10
Pod koniec minionego roku 2025 rozpoczęliśmy badania nad figurkami „Wenus” ze stanowiska Wilczyce 10, we współpracy z Instytutem Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. Osiem zabytków, które dotychczas do nas trafiło, reprezentuje bogaty zbiór figurek interpretowanych przez badaczy jako schematyczne przedstawienia tułowia kobiety i górnej partii nóg, widzianych z profilu. Na stanowisku Wilczyce 10, leżącym w woj. świętokrzyskim i datowanym na późną kulturę magdaleńską, odkryto ponad 60 artefaktów tego typu, zachowanych w całości lub fragmentarycznie. Większość z nich została wykonana z surowca krzemiennego, poza kilkoma wyjątkami wytworzonymi z materiałów kostnych. Co ciekawe, przedmioty te były wykonywane na obszarze stanowiska, na co wskazują pozostałości na różnych etapach produkcji.
Figurki „Wenus” posiadają kilka cech szczególnych. Jedną z nich jest pominięcie głowy oraz dolnej partii nóg w przedstawieniu ciała kobiecego. Są to przedmioty wykonane z odłupków i wiórów krzemiennych, więc ich walory estetyczne i symboliczne są dostrzegalne wyłącznie z dwóch perspektyw — patrząc od przodu i od tyłu zabytku. Na pierwszy rzut oka można zauważyć, że przedmioty różnią się od siebie nieznacznie wielkością oraz „zgrabnością”. Niektóre są smukłe, inne natomiast odznaczają się większą szerokością i grubością, co można obserwować na zamieszczonych fotografiach. Warto również zauważyć, że zabytki z Wilczyc 10 mają unikatowy charakter, związany z wykorzystaniem do ich wytworzenia krzemienia. Podobne kamienne przedstawienia kobiet z innych stanowisk magdaleńskich powstały przy użyciu odmiennych surowców, takich jak łupek, gagat lub wapień.
Celem pośrednim planowanych badań jest kompleksowa analiza opisywanych figurek — dzięki niej mamy nadzieję na określenie roli tych przedmiotów w społeczności magdaleńskiej oraz sposobów ich użytkowania. W naszych badaniach użyjemy m.in. analizy traseologicznej zabytków, która ma na celu przebadanie ich powierzchni pod kątem pozostawionych na niej śladów użytkowania. Są to wyjątkowo ważne badania, ponieważ będą pomocne przy próbie odpowiedzi na pytanie, czy zabytki były użytkowane, a jeśli tak — w jaki sposób. Do tego celu niezbędne będą również wyniki prowadzonych przez nas eksperymentów, stanowiące bazę porównawczą. Dotychczas nasz zespół przeanalizował połowę z obecnie dostępnych figurek (4 okazy), co pozwoliło na odkrycie intrygujących śladów na ich powierzchni. Będą one interpretowane w dalszym toku naszych badań. Równocześnie pracujemy także nad analizą kształtu figurek, do której wykorzystamy zaawansowane metody statystyczne, takie jak morfometria geometryczna (GM). Badania te pozwolą na przyjrzenie się bliżej stylistyce zbioru figurek oraz różnicom i podobieństwom występującym pomiędzy nimi. Cyklicznie w ręce naszego zespołu trafiać będą kolejne zabytki należące do zbioru, które poddamy opisanym analizom.
