Po przerwie wakacyjnej nasz zespół wrócił do pracy nad ornamentowanymi zabytkami z Jaskini Maszyckiej, wypożyczonymi z Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Tym razem w nasze ręce trafiły przedmioty nieco odmiennych typów niż wcześniej badane i opisywane przez nas ostrza. Jednym z takich zabytków jest tzw. złącze, nazywane również, według francuskiej terminologii, navette, wykonane z poroża renifera. Obiekt jest niewielkich rozmiarów i na obu końcach posiada głębokie, wyżłobione szczeliny, mogące służyć – jak sugerują niektórzy naukowcy – do umieszczenia krzemiennych narzędzi. Tak zwane złącze mogło zatem stanowić rodzaj oprawy, pozwalającej na łatwiejsze trzymanie narzędzia w dłoni. Badany przez nas przedmiot posiada intrygujący ornament, składający się z symetrycznych względem siebie dwóch głębokich linii rytych oraz powierzchni pokrytej ornamentem reliefowym i płytkimi liniami rytymi, umieszczonej w centralnej części opisywanego wzoru. W okolicach jednego z wyżłobień zidentyfikowaliśmy niezauważone do tej pory linie ryte, które mogły stanowić prosty ornament.

Złącze z Jaskini Maszyckiej z widocznym ornamentem rytym oraz reliefowym. Nr inw. MAK 90-3, zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie
Ryc. 1. Złącze z Jaskini Maszyckiej z widocznym ornamentem rytym oraz reliefowym. Nr inw. MAK 90-3, zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie

Nasze obserwacje, z wykorzystaniem mikroskopu optycznego, pozwoliły dokładniej przyjrzeć się detalom oraz śladom technologicznym pozostawionym przy wykonywaniu ornamentu. Zadokumentowaliśmy ślady poprawiania i pogłębiania rytu, punkty wejścia i wyjścia narzędzia ryjącego z linii ornamentu oraz miejsca, gdzie narzędzie zapewne przypadkowo wypadało poza tworzony wzór i zarysowywało powierzchnię przedmiotu. Te informacje pozwalają przybliżyć proces wytwarzania zdobionych przedmiotów z Jaskini Maszyckiej, wraz z trudnościami, jakie paleolityczni twórcy napotykali w trakcie ich ornamentowania.

Zbliżenie (7,5x) na centralną część ornamentu z motywem reliefowym oraz płytkimi liniami rytymi. Widoczne ślady po narzędziu wychodzące poza linię ornamentu. Nr inw. MAK 90-3, zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie
Ryc. 2. Zbliżenie (7,5x) na centralną część ornamentu z motywem reliefowym oraz płytkimi liniami rytymi. Widoczne ślady po narzędziu wychodzące poza linię ornamentu. Nr inw. MAK 90-3, zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie

Tak zwana płytka to kolejny przebadany dotychczas przedmiot, który może stanowić interesujący przykład różnych technologii stosowanych przez przedstawicieli kultury magdaleńskiej. Na obiekcie, wykonanym z ciosu mamuta, zaobserwowaliśmy pod mikroskopem optycznym ślady wycinania płytki z większego fragmentu mamuciej kości słoniowej oraz ślady wygładzenia krawędzi. Nie jest jasne, do jakich celów ten zabytek mógł być w przeszłości wykorzystywany. Posiada on na swojej powierzchni ornament, składający się z nieregularnie rozmieszczonych linii rytych, reprezentujący styl znacznie odbiegający od soczewkowatego wzoru na wyżej opisanym złączu.

Płytka z ciosu mamuta z widocznymi śladami technologicznymi, wygładzonymi krawędziami oraz z nieregularnym ornamentem rytym. Nr inw. MAK 94-19, zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie
Ryc. 3. Płytka z ciosu mamuta z widocznymi śladami technologicznymi, wygładzonymi krawędziami oraz z nieregularnym ornamentem rytym. Nr inw. MAK 94-19, zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie

W najbliższym czasie nasz zespół będzie kontynuował badania i przyjrzy się bliżej kilku zabytkom w typie gładzików, wykonanych z kości i dekorowanych prostym lub – w jednym przypadku – bardziej złożonym ornamentem rytym. Te działania pozwolą na uchwycenie kolejnych zestawów śladów technologicznych, związanych z formowaniem obiektów i wytworzeniem ornamentów, oraz – być może – również śladów pozostawionych po użytkowaniu tych przedmiotów przez przedstawicieli kultury magdaleńskiej.

Projekt "Zintegrowany Program Rozwoju Uniwersytetu Wrocławskiego 2018-2022" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Społecznego